Pompa ciepła działa jak lodówka odwrócona na zewnątrz: odbiera ciepło z powietrza, gruntu lub wody i oddaje je do instalacji w domu, zużywając na to prąd. Ile prądu, zależy od warunków, w jakich pracuje. Ten poradnik tłumaczy zasadę działania na liczbach z Nowego Sącza – temperaturze projektowej, długości zimy i geologii okolicy.
Zasada działania w czterech etapach
- Parownik – czynnik chłodniczy o bardzo niskiej temperaturze wrzenia odbiera ciepło z otoczenia i odparowuje. Dzieje się to nawet przy mrozie.
- Sprężarka – podnosi ciśnienie, a z nim temperaturę czynnika. To ona zużywa prąd.
- Skraplacz – gorący czynnik oddaje ciepło wodzie w instalacji grzewczej i skrapla się.
- Zawór rozprężny – obniża ciśnienie i cykl zaczyna się od nowa.
COP, SCOP i co to znaczy w Nowym Sączu
COP to stosunek ciepła do zużytego prądu w jednym punkcie pomiarowym. SCOP – średnia z całego sezonu. Producent podaje SCOP dla klimatu odniesienia; w Polsce porównuje się zwykle dane dla strefy umiarkowanej.
Dla Nowego Sącza liczą się dwie liczby. Pierwsza to −22°C – temperatura projektowa IV strefy klimatycznej [L2], dla której oblicza się moc. Druga to zakres, w którym pompa pracuje najdłużej: średnia temperatura stycznia wynosi −2,9°C, grudnia −0,8°C, a lutego −1,5°C [L1]. Mrozy bliskie −22°C trwają krótko, a sezonowa sprawność zależy głównie od pracy wokół zera.
Przykład: pompa ma moc 10 kW przy +7°C i 7 kW przy −15°C. Dom w Nowym Sączu traci przy −22°C [L2] 8 kW. W najzimniejsze godziny brakującą moc uzupełni grzałka. Jeśli takich godzin jest niewiele, to rozwiązanie jest tańsze niż większa pompa. Ile ich będzie, pokaże obliczenie projektanta – nie katalog.
Odszranianie: dlaczego pompa czasem „dymi”
Przy temperaturze kilku stopni powyżej lub poniżej zera i dużej wilgotności para wodna z powietrza osadza się na zimnym parowniku jako szron. W Nowym Sączu wilgotność w miesiącach zimowych to średnio 91–93% [L1], więc szron tworzy się często. Pompa okresowo odwraca obieg i ogrzewa parownik – widać wtedy obłok pary. To normalne. W tym czasie urządzenie nie grzeje domu, dlatego przy dużej liczbie cykli przydaje się bufor albo dobrze dobrana bezwładność instalacji.
Powietrzna czy gruntowa – porównanie dla Sądecczyzny
| Kryterium | Powietrze-woda | Gruntowa (pionowe sondy) |
|---|---|---|
| Wpływ zimy na sprawność | duży – spada przy mrozie | mały – grunt na kilkudziesięciu metrach ma stałą temperaturę |
| Formalności | brak pozwolenia i zgłoszenia [S24] | projekt robót geologicznych dla otworów >30 m [S23] |
| Kto przyjmuje projekt | – | w mieście prezydent [L14], w powiecie starosta [L16] |
| Koszt dolnego źródła | brak | odwiert z sondą ok. 192 zł/mb w Nowym Sączu [L11] |
| Lokalne ryzyka | hałas przy gęstej zabudowie [S20] | osuwiska, wody lecznicze [L15][L17] |
Geologia okolicy a odwierty
Okolice Nowego Sącza to Karpaty fliszowe. W powiecie nowosądeckim zinwentaryzowano 5 113 osuwisk i 251 terenów zagrożonych ruchami masowymi [L15]. W samym mieście – tylko 2 osuwiska [L15]. Przed planowaniem odwiertów w gminie wiejskiej warto sprawdzić rejestr terenów zagrożonych prowadzony przez starostwo [L16].
W uzdrowiskach dochodzi kwestia wód leczniczych. Ministerstwo uruchomiło w 2021 r. pilotaż pomp gruntowych w Krynicy-Zdroju i Rabce-Zdroju, z trzema odwiertami do 130 m [L17]. Celem było sprawdzenie, gdzie sondy można bezpiecznie wiercić z uwzględnieniem stref ochrony uzdrowiskowej i obszarów zasilania wód leczniczych [L17]. To sygnał, że w Krynicy, Muszynie czy Piwnicznej-Zdroju trzeba zacząć od rozmowy z geologiem.
Ile prądu zużywa pompa w Nowym Sączu
Prosty rachunek: ciepło potrzebne domowi podzielone przez SCOP. Dla domu, który potrzebuje 16 800 kWh ciepła rocznie, przy SCOP 3,0–3,5 wychodzi 4 800–5 600 kWh prądu. Ile to kosztuje w taryfie Tauron, pokazujemy na stronie koszty, a operatora sieci dla całej Małopolski potwierdza TAURON Dystrybucja [L12].
Nasza rada: zapytajcie instalatora, przy jakiej temperaturze zewnętrznej (punkt biwalentny) pompa w Waszym domu zacznie dogrzewać się grzałką. Przy −22°C projektowej [L2] różnica kilku stopni w tym punkcie zmienia wielkość rachunku w najzimniejsze tygodnie.
Najczęstsze nieporozumienia
- „Pompa nie grzeje przy mrozie” – grzeje, tylko z niższą sprawnością. Nawet w styczniu średnie nocne minimum w Nowym Sączu to ok. −6,2°C, a średnia w dzień ok. +0,4°C [L1].
- „Gruntowa zawsze się opłaca” – przy 125 m odwiertu i stawce 192 zł/mb [L11] dolne źródło to ok. 24 000 zł. Zwrot zależy od różnicy w rachunkach.
- „Pompa wymaga podłogówki” – nie zawsze. Przy grzejnikach potrzebna jest wyższa temperatura zasilania i lepsza izolacja domu.
Praktyczne wymagania dla pompy powietrznej w Nowym Sączu opisuje strona pompa ciepła powietrze-woda.
Źródła (dostęp: 22.10.2026)
- [L1] Strefy Klimatyczne – Klimat Nowego Sącza (średnie 2001–2020): https://strefyklimatyczne.pl/klimat/polska/nowy-sacz
- [L2] PIIB – Metoda obliczania obciążenia cieplnego budynków wg PN-EN 12831 (mapa stref, tab. 2.1): https://pdl.piib.org.pl/wp-content/uploads/2024/09/nowa_norma.pdf
- [L11] KB.pl – Cennik odwiertów pod pompę ciepła 2026 (stawki dla miast): https://kb.pl/cenniki/odwierty-pod-pompe-ciepla-gruntowa/
- [L12] TAURON Dystrybucja – O spółce (obszar działania): https://www.tauron.pl/tauron/dystrybucja/o-spolce
- [L14] ISAP – Ustawa o samorządzie powiatowym: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19980910578
- [L15] Sejm RP – liczba osuwisk i terenów zagrożonych w powiatach karpackich (projekt SOPO, stan 31.10.2014): https://orka.sejm.gov.pl/izo7.nsf/www1/i28963o0/$File/i28963o0.pdf
- [L16] BIP Starostwa Powiatowego w Nowym Sączu – rejestr terenów zagrożonych ruchami masowymi ziemi: http://archiwumbip.nowosadecki.pl/ochrona_srodowiska/rejestr_terenow_zagrozonych_ruch/
- [L17] Ministerstwo Klimatu i Środowiska – pilotaż instalacji pomp ciepła w Krynicy-Zdroju i Rabce-Zdroju (02.06.2021): https://www.gov.pl/web/klimat/pilotaz-projektu-instalacji-pomp-ciepla-w-krynicy-zdroju-i-rabce-zdroju
- [S20] Dopuszczalny hałas – Dz.U. 2014 poz. 112: https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2014/112/text.html
- [S23] Odwiert pod gruntową pompę – formalności (KPK OZE): https://www.gov.pl/web/kontaktoze/odwiert-od-30-do-100-m
- [S24] Pompa bez zgłoszenia – Prawo budowlane: https://prostowprawo.pl/prawo-budowlane/art-29/ust-4/pkt-3/lit-c